แรงงานต่างด้าวเป็นกลุ่มคนที่มักถูกมองข้ามในการอภิปรายเรื่องเศรษฐกิจไทย ทั้งที่ในความเป็นจริง พวกเขาเป็นฟันเฟืองสำคัญที่ขับเคลื่อนหลายภาคส่วนของเศรษฐกิจให้ทำงานได้ ตัวเลขสถิติแรงงานต่างด้าวในปี 2026 จากกรมการจัดหางาน กระทรวงแรงงาน และสำนักงานสถิติแห่งชาติ เผยให้เห็นภาพที่ซับซ้อนและน่าสนใจยิ่งกว่าที่หลายคนคิด
ณ สิ้นปี 2025 ประเทศไทยมีแรงงานต่างด้าวที่จดทะเบียนถูกกฎหมาย 3.12 ล้านคน ตัวเลขนี้เพิ่มขึ้นร้อยละ 7.3 จากปี 2024 แต่ยังถือว่าต่ำกว่าความเป็นจริง เพราะผู้เชี่ยวชาญประเมินว่ามีแรงงานต่างด้าวที่ยังไม่ได้จดทะเบียนอีกประมาณ 1.5-2 ล้านคน ทำให้ตัวเลขรวมอาจสูงถึง 4.5-5 ล้านคน คิดเป็นร้อยละ 11-12 ของกำลังแรงงานทั้งหมดในประเทศ
ข้อมูลสัญชาติและการกระจายตัวทางภูมิศาสตร์
แรงงานจากเมียนมา (พม่า) เป็นกลุ่มใหญ่ที่สุดด้วยจำนวน 1.89 ล้านคนในปี 2025 คิดเป็นร้อยละ 60.6 ของแรงงานต่างด้าวที่จดทะเบียนทั้งหมด ตามมาด้วยแรงงานจากกัมพูชา 710,000 คนหรือร้อยละ 22.8 แรงงานจากลาว 390,000 คนหรือร้อยละ 12.5 และแรงงานจากประเทศอื่นๆ รวมกันประมาณ 131,000 คน ซึ่งรวมถึงแรงงานทักษะสูงจากญี่ปุ่น เกาหลีใต้ และประเทศตะวันตก
การกระจายตัวทางภูมิศาสตร์ พบว่ากรุงเทพมหานครและปริมณฑลมีแรงงานต่างด้าวมากที่สุด 820,000 คน ตามมาด้วยภาคตะวันออก (ชลบุรี ระยอง ฉะเชิงเทรา) 580,000 คน ภาคกลาง 430,000 คน ภาคใต้ 380,000 คน ภาคเหนือ 320,000 คน และภาคตะวันออกเฉียงเหนือ 190,000 คน การกระจายตัวนี้สัมพันธ์กับการกระจายตัวของอุตสาหกรรมและความต้องการแรงงาน
ภาคอุตสาหกรรมและการมีส่วนต่อเศรษฐกิจ
ภาคก่อสร้างจ้างแรงงานต่างด้าวมากที่สุดถึง 720,000 คน คิดเป็นร้อยละ 23 ของแรงงานต่างด้าวทั้งหมด ส่วนใหญ่เป็นแรงงานจากเมียนมาที่ทำงานในโครงการก่อสร้างทั้งขนาดเล็กและขนาดใหญ่ ค่าจ้างเฉลี่ยในภาคนี้อยู่ที่ 350-420 บาทต่อวัน
ภาคเกษตรกรรมมีแรงงานต่างด้าว 610,000 คน โดยเฉพาะในช่วงฤดูเก็บเกี่ยวที่ต้องการแรงงานจำนวนมากในระยะเวลาสั้น อ้อย มันสำปะหลัง และผักผลไม้ส่งออกเป็นพืชที่พึ่งพาแรงงานต่างด้าวมากที่สุด ภาคประมงและอุตสาหกรรมต่อเนื่องมีแรงงานต่างด้าว 280,000 คน โดยส่วนใหญ่อยู่ในจังหวัดชายทะเลภาคใต้
ภาคอุตสาหกรรมการผลิตมีแรงงานต่างด้าว 540,000 คน กระจายอยู่ในโรงงานอาหารแปรรูป สิ่งทอ เสื้อผ้า และชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์ ภาคบริการและท่องเที่ยวมีแรงงานต่างด้าวอีก 280,000 คน ทำงานในโรงแรม ร้านอาหาร และสปา
ผลิตภาพทางเศรษฐกิจของแรงงานต่างด้าวในไทยนั้น งานวิจัยของธนาคารแห่งประเทศไทยประเมินว่าแรงงานต่างด้าวมีส่วนสร้าง GDP ของไทยประมาณร้อยละ 4.2-5.5 หรือมูลค่าราว 750,000-980,000 ล้านบาทต่อปี ตัวเลขนี้ยังไม่รวมผลทางอ้อมจากการรักษาระดับการผลิตในภาคส่วนที่ขาดแคลนแรงงานไทย
นโยบายและความท้าทายในการบริหารแรงงานต่างด้าว
รัฐบาลไทยได้ปรับปรุงระบบการจดทะเบียนแรงงานต่างด้าวให้ง่ายขึ้นในปี 2025-2026 โดยอนุญาตให้ผ่านช่องทางออนไลน์ได้มากขึ้น ส่งผลให้จำนวนแรงงานที่จดทะเบียนถูกกฎหมายเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ นอกจากนี้ยังมีโครงการ MOU กับเมียนมา กัมพูชา และลาว เพื่อนำเข้าแรงงานตามระบบอย่างเป็นทางการ
ความท้าทายสำคัญที่ยังคงมีอยู่ ได้แก่ ปัญหาการค้ามนุษย์ที่ยังพบในบางอุตสาหกรรม โดยเฉพาะประมงและเกษตรกรรม ปัญหาค่าจ้างและสวัสดิการที่ไม่เป็นธรรม และการเข้าถึงบริการสาธารณสุขที่ยังจำกัดสำหรับแรงงานที่ไม่มีเอกสารถูกต้อง องค์กรแรงงานระหว่างประเทศและ NGO หลายแห่งยังคงติดตามสถานการณ์อย่างใกล้ชิด ในปี 2026 ประเทศไทยตั้งเป้าเพิ่มสัดส่วนแรงงานต่างด้าวที่จดทะเบียนถูกกฎหมายให้ครอบคลุมมากขึ้นกว่าเดิม เพื่อทั้งปกป้องสิทธิของแรงงานและสร้างระบบแรงงานที่โปร่งใสยิ่งขึ้น